Peroksit Nedir?
Peroksit, O 2-2 moleküler formülüne sahip çok atomlu bir anyon olarak tanımlanır. Bileşikler genellikle iyonik, kovalent, organik veya inorganik olarak sınıflandırılır. O-O grubu, perokso grubu veya peroksit grubu olarak adlandırılır.
ÖNEMLİ NOT: Ayrıca peroksit, peroksit anyonu içeren herhangi bir bileşiği ifade eder.
Peroksit Oluşumu ve Kullanım Alanları
- Peroksitler bitkilerde, hayvanlarda, suda ve atmosferde az miktarda doğal olarak bulunur. İnsanlarda ve diğer hayvanlarda, hidrojen peroksit biyokimyasal reaksiyonların bir yan ürünüdür. Kimyasallar kısa ömürlüdür ancak DNA’yı oksitleme kabiliyeti nedeniyle hücre proteinleri ve zar lipidleri için toksiktir. Bu toksisite, peroksidi bakterileri ve diğer patojenleri öldürmek için dezenfektan görevi görür. Bununla birlikte neredeyse tüm ökaryotik hücreler peroksizom adı verilen organellerde peroksit oluşturur. Peroksizomlar;yağ asitlerinde, D-amino asitlerinde, poliaminlerin katabolizmasında, normal akciğer ve beyin fonksiyonu için gerekli olan bileşiklerin biyosentezinde kullanılır.
- Katalaz enzimi, böbrek ve karaciğer hücrelerindeki toksinleri nötralize etmek ve substratları oksitlemek amacıyla peroksit kullanır. Bu şekilde insanlar etanolü asetaldehide metabolize edebilirler.
- Bitkiler hidrojen peroksidi, patojenlere karşı savunma yaptıklarını gösteren kimyasal bir sinyal olarak kullanırlar.
- Bazı peroksitler organik molekülleri ağartabilir veya renklerini değiştirebilir bu nedenle temizlik maddelerine ve saç boyalarına eklenirler.
- Peroksitler ilaçları ve diğer kimyasalları sentezlemek amacıyla kullanılırlar.
- Bombardıman böceği, karın rezervuarlarında hidrokinon ve hidrojen peroksit depolar. Böcek tehdit altındayken kimyasalları birbirine karıştırarak kaynar derecede sıcak, kokulu sıvı fışkırtmasını sağlayan ekzotermik bir reaksiyon gerçekleşir.
Peroksit Örnekleri
- Hidrojen peroksit (H2O2 ) basit bir peroksit bileşiğidir.
- Diğer inorganik peroksitler (hidrojen peroksit dışında) bilinmektedir. Bunlar iyonik peroksitler veya kovalent peroksitler olarak sınıflandırılır. İyonik peroksitler alkali metal iyonları katyonlarını ve alkali toprak iyonlarını içerir. Kovalent peroksitler arasında hidrojen peroksit ve ayrıca peroksimonosülfürik asit (H 2SO5) bulunur.
- Teknik olarak süperoksitler, ozonlar, ozonitler ve dioksijeniller, peroksit bileşikleridir ancak özel nitelikleri nedeniyle ayrı kabul edilebilirler.
- Peroksi asitler; peroksimonosülfürik asit ve perasetik asit ve bunların tuzları olan potasyum peroksidisülfat
- Ana grup peroksitler , E − O − O − E (E = ana grup elemanı ) bağlantılı bileşikler
- Metal peroksitler; baryum peroksit (BaO2) ve sodyum peroksit (Na2O2
- Organik peroksitler; C − O − O − C veya C − O − O − H ile bağlantılı bileşikler, tert- butilhidroperoksittir .
Peroksit Nasıl Güvenle Kullanılır?
Pek çok insan suda seyreltik bir hidrojen peroksit çözeltisi olan ev tipi hidrojen peroksit çözeltisini kullanmaktadır. Dezenfekte ve temizlik amacıyla satılan peroksit türü yaklaşık %3 peroksit içermektedir. Saç rengini açmak amacıyla kullanılan peroksit konsantrasyonuna V10 denir. Saç rengini değiştirmek veya endüstriyel temizlik için daha yüksek konsantrasyonlu peroksitlerde kullanılabilir. Ancak %3 derişimli ev tipi peroksit güvenli bir kimyasal iken konsantre peroksit son derece tehlikelidir.
Peroksitler, ciddi kimyasal yanıklara neden olabilen güçlü oksitleyicilerdir. TATP (Triaseton triperoksit**)** ve HMTD (Heksametilen triperoksit diamin**)** gibi bazı organik peroksitler oldukça patlayıcıdır. Kararsız olan bileşiklerin, aseton, diğer keton çözücüleri ve hidrojen peroksit ile yanlışlıkla karıştırılması tehlikeli durumlara neden olabilir. Böyle tehlikeli sonuçlardan dolayı ortaya çıkan reaksiyon hakkında tam bilgi sahibi değilseniz peroksitleri diğer kimyasallarla karıştırmak doğru değildir.
ÖNEMLİ NOT: Peroksidik bileşikler opak kaplarda, serin ve titreşimsiz yerlerde saklanmalıdır. Isı ve ışık, peroksitlerin kimyasal reaksiyonları hızlandırdığı için bu durumlardan sakınılmalıdır.
Hazırlayan: Rabiye Baştürk
